واژه ی «مقام» در فرهنگ موسیقی ایران

ریشه شناسی چند واژه ی موسیقی(دفتر سوم)-اکبر یاوریان

مقام
   maqâm         اصطلاحی در موسيقی ايران كه حدوداً تا دو سده­ ی اخير با مفهوم واژه­ ی كنونی «دستگاه» و نيز به­ معانی لحن، آهنگ،‌ آهنگ اصلي،‌ دستگاه اصلی مورد استفاده بوده است. امروزه هم ­گاهاً در موسيقی ملی و غالباً در موسيقی نواحي بكار برده می شود...

واژه­ ی مقام با تلفظ­ های گوناگونی مثل؛ «موقام»(در موسيقی آذربايجان)، «مِقوم»məqom (در لری)، «مُقوم» (خراسانی)، «قام» و «مقام» (كردی)، «مَكام»(اُزبكی، تاجيكی) و... در سراسر پهنه­ ی ايران بزرگ حاكی از استفاده­ ی فراگير و محوری آن در دورانی طولانی (شايد از نيمه­ ی دوم دوره­ ی اسلامی تا حدود دو قرن اخير) است؛...

«از لحاظ ­تاريخی ­مفهوم­ مقام، اولين­ بار درقرن­ هشتم هجری (چهاردهم ميلادی)، درفرهنگ ­موسيقی اسلام عموميت پيدا می كند. قبل از اين تاريخ فارابی و ابن ­سينا در آثار خود تركيبات متفاوت گروه های اصوات را «اجناس» (مفرد؛ جنس) و تشكيل آنها را بصورت توالی اكتاو «جماعه» نام می­­ دهند. بعدها صفی­ الدين اُرموی به­ جای آن...

واژه ی «بیات» در فرهنگ موسیقی ایران

ریشه شناسی چند واژه ی موسیقی(دفتر سوم)-اکبر یاوریان

بیات   bayât        
این واژه امروزه در ترکیب­ هایی مانند بیات­ ترک، بیات اصفهان، بیات عجم و غیره در موسیقی ملی ایران و به اشکالی نسبتاً مشابه در فرهنگ­ های همجوار بکار می­ رود اما به تنهایی مورد استفاده نیست. گرچه در فرهنگ­ ها (از جمله غیاث­ اللغات و آنندراج) به­ عنوان شعبه­ ای در موسیقی قدیم دیده ­می­ شود و بجز در ترکیب­ ها و اشکالی مانند: نوروز بیاتی، نیم بیاتی، بیاتی و... در متون پیش از زمان نگارش فرهنگ­ های ذکر شده نیامده است، ضمن آنکه در میان اسامی الحان و نغمات کهن وجود ندارد مگر به مانند برخی از نغمه­ ها دچار تغییر نام گردیده و مفهوم آن دگرگون شده باشد...

برخی واژه­ ی بیات را صورتی از بایات (ترکی) و نام قبیله­ ای از قبایل ترکمن دانسته­ اند و بیاتی خواندن را به معنی دوبیتی­ های عاشقانه­ ای که در موسیقی ترک مرسوم است، مبنای این واژه در موسیقی ایرانی می­ دانند...

اگر واژه­ ی «بای» را بتوان مأخذ بیات تصور کرد باید گفت: در فرهنگ­ ها «بای» bây واژه­ ای ترکی آمده و صورتی از واژه­ ی بیگ گفته شده: امروزه وزیر را در ترکیه بای گویند (دهخدا) در این صورت با درک ریشه­ ی واژه­ ی بِیگ (= بگ که در اوستا و پارسی باستان به شکل بَگَه baga و بَغَ baγa به معنی خدا، دادار و صاحب آمده) می­ توان حدس زد...

ورود یا عضویت

برای دانلود فیلم های آموزشی و عضو شدن در انجمن موسیقی سایت نیاز است تا فرم عضویت را تکمیل کنید :

مشاوره(ارسال پرسش)

سعی ما بر آن است که برای سوال های متنوع و مختلف شما در زمینه ی موسیقی، اعم از تاریخ موسیقی، تئوری موسیقی، ردیف و ردیف شناسی، انتخاب ساز، نحوه ی شروع آموزش و... پاسخ رضایت بخشی ارائه کرده و در این راه به شما عزیزان کمک نماییم. برای این مقصود علاوه بر تماس و رابطه ی مستقیم با استاد یاوریان، از دیگر موسیقی دانان و پژوهندگان برگزیده ی کشورمان نیز بهره خواهیم برد و در صورت لزوم از منابع مکتوب استفاده کرده و یا منبع مورد نظر را به شما معرفی خواهیم کرد. همکاری و همیاری با علاقه مندان مهم ترین موردی است که از طرف استاد یاوریان به ما توصیه شده است. ما هم در این راستا از شما سروران گرامی درخواست راهنمایی و همکاری داریم. برای این منظور فرم زیر ارائه شده تا شما همراهان مهربان سئوال ها و یا پیشنهادهای خود را با ما در میان بگذارید:

فرم مشاوره (ارسال پرسش)

عضویت در خبرنامه

این سایت با مطالب ویژه و پیوست های قابل دانلود بروز می شود. با عضویت در خبرنامه، سعی بر این است که شما را از هر بروز رسانی آگاه کنیم :